Kiến trúc xanh trong dự án cao tầng bắt đầu từ 3 quyết định đầu tiên của phương án: hướng đặt công trình trên khu đất, hình khối các tòa tháp và tỷ lệ kính trên từng mặt đứng.
Cây xanh, pin mặt trời hay chứng nhận công trình xanh đều đến sau và phụ thuộc vào 3 quyết định đó. Một phần của kiến trúc xanh còn là nghĩa vụ pháp lý theo quy chuẩn năng lượng, áp cho chung cư, văn phòng, khách sạn có tổng diện tích sàn từ 2.500 m² trở lên.
Kiến trúc xanh là cách thiết kế để công trình tiêu thụ ít năng lượng, nước và vật liệu trong suốt vòng đời, còn người sử dụng vẫn thấy mát, sáng và dễ chịu.
Với một dự án cao tầng, khái niệm này gồm 3 lớp khác nhau về bản chất. Chủ đầu tư nên tách bạch chúng ngay từ đầu. Hiểu lầm thường gặp nhất là đồng nhất kiến trúc xanh với nhiều cây, vài tấm pin trên mái hoặc một tấm chứng chỉ.
Những thứ đó chỉ là phần ngọn. Một tòa tháp quay mặt kính lớn về hướng Tây vẫn phải chịu bức xạ mặt trời gay gắt mỗi buổi chiều.
Lượng nhiệt đó khiến hệ lạnh phải chọn công suất lớn hơn ngay từ lúc đầu tư, rồi tiếp tục thành tiền điều hòa của cư dân suốt nhiều thập kỷ.
Bảng dưới đây so sánh 3 lớp của kiến trúc xanh trong dự án cao tầng theo mức độ bắt buộc và thời điểm chủ đầu tư cần quyết định:
| Lớp | Bắt buộc hay tự nguyện | Thời điểm cần quyết định |
|---|---|---|
| 1. Quy chuẩn công trình sử dụng năng lượng hiệu quả (Bộ Xây dựng) | Bắt buộc với văn phòng, khách sạn, bệnh viện, trường học, thương mại, chung cư từ 2.500 m² sàn | Từ phương án kiến trúc, kiểm tra ở hồ sơ thiết kế |
| 2. Chứng nhận công trình xanh LOTUS, EDGE, LEED | Tự nguyện, do chủ đầu tư chọn theo mục tiêu thương mại | Cùng lúc với concept |
| 3. Tiêu chí Kiến trúc Xanh Việt Nam (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) | Tự nguyện, mang tính nghề nghiệp và giải thưởng | Định hướng cho toàn bộ phương án |
Lớp thứ nhất là nền pháp lý mà dự án thuộc 6 loại công trình từ 2.500 m² sàn bắt buộc đáp ứng, hai lớp sau là lựa chọn để nâng giá trị sản phẩm.
Cả ba lại cùng bị quyết định phần lớn bởi những nét phác thảo đầu tiên trên khu đất. Vì vậy, câu hỏi kiến trúc xanh "bắt đầu từ đâu" thực chất là câu hỏi về thứ tự ra quyết định.
Hướng đặt tòa nhà, hình khối và khoảng cách giữa các tháp quyết định phần lớn lượng nắng, gió mà công trình phải chống đỡ hoặc tận dụng. Đây cũng là quyết định ít tốn kém nhất để làm đúng, vì lúc này mọi thay đổi mới chỉ nằm trên giấy.
Ở khí hậu nhiệt đới, mặt đứng hướng Đông và Tây nhận nắng xiên, thấp và gắt, rất khó che chắn bằng ô văng ngang. Mặt đứng hướng Bắc và Nam dễ kiểm soát hơn nhiều.
Một tòa tháp có trục dài chạy theo hướng Đông Tây, để hai mặt lớn quay về Bắc và Nam, vì thế thường chịu tải nhiệt thấp hơn đáng kể so với cùng khối tích đó xoay ngang.
Cùng diện tích sàn, cùng hệ số sử dụng đất, phương án xoay đúng hướng cho phép chọn hệ lạnh nhỏ hơn và giữ hóa đơn điện của cư dân thấp hơn trong nhiều năm sau.
Khoảng cách giữa các tháp là quyết định kiến trúc xanh thứ hai. Tháp đặt quá sát sẽ che sáng lẫn nhau, căn hộ tầng thấp phải bật đèn ban ngày, luồng gió không đủ đường đi để làm mát hành lang và sảnh thang.
Ngược lại, khe hẹp giữa 2 khối cao dễ tạo gió giật ở chân công trình, khiến sân vườn khối đế khó sử dụng. Hình khối vì thế cần được mô phỏng với hướng gió chủ đạo và biểu đồ mặt trời ngay từ bước lập phương án.
Xoay một tòa tháp ở giai đoạn concept gần như chỉ tốn thời gian của kiến trúc sư. Xoay nó sau thiết kế cơ sở là làm lại kết cấu, cơ điện và hồ sơ trình thẩm định. Đó là lý do thiết kế concept dự án cao tầng nên đặt bài toán nắng gió song hành cùng câu hỏi về cơ cấu căn hộ và tầm nhìn.
Khi hình khối đã định hình, kiến trúc xanh chạm tới lớp vỏ bao che, nơi quy chuẩn bắt đầu đặt ra con số cụ thể.
Trong kiến trúc xanh, tỷ lệ diện tích kính trên mỗi mặt đứng quyết định chủng loại kính mà dự án bắt buộc phải dùng theo quy chuẩn năng lượng. Mặt đứng càng nhiều kính thì kính càng phải cản nhiệt tốt, kéo theo chi phí mặt dựng và tải điều hòa cùng tăng.
Quy chuẩn hiện hành đang áp dụng là QCVN 09:2017/BXD. Văn bản này sẽ được thay bằng QCVN 04-3:2026/BXD, ban hành kèm Thông tư 61/2026/TT-BXD ngày 30/07/2026 và có hiệu lực từ 01/02/2027.
Dự án lập phương án hôm nay nhiều khả năng trình hồ sơ sau mốc này, nên đối chiếu theo quy chuẩn mới ngay từ đầu sẽ an toàn hơn.
Quy chuẩn mới khống chế hệ số hấp thụ nhiệt mặt trời (SHGC) của kính theo từng hướng và theo tỷ lệ diện tích kính trên chính mặt đứng đó.
Với mặt đứng không thuộc hướng Bắc hay Nam, tỷ lệ kính 40% cho phép dùng kính có SHGC tới 0,46. Nâng tỷ lệ lên 70% thì giới hạn siết xuống 0,27, tức phải dùng kính cản nhiệt tốt hơn nhiều. Hướng Nam được nới hơn: cùng tỷ lệ 40%, SHGC cho phép tới 0,56. Giá trị SHGC đưa vào hồ sơ còn phải có chứng nhận thử nghiệm của nhà sản xuất.
Phối cảnh "toàn kính" nhìn sang trọng trên bản trình bày, nhưng nó vô tình khóa dự án vào dòng kính đắt tiền và hệ điều hòa công suất lớn. Lam che nắng và ô văng là lối thoát hợp lệ, vì quy chuẩn có hệ số điều chỉnh theo độ vươn của kết cấu che nắng.
Nhờ đó, mặt đứng được che chắn tốt có thể dùng kính có SHGC cao hơn, thường có giá mềm hơn. Mái nằm trên không gian điều hòa cũng phải đạt mức cách nhiệt tối thiểu, nên lớp chống nóng cần tính trong dự toán ngay từ đầu.
Tỷ lệ kính vì thế là quyết định kinh tế của kiến trúc xanh chứ không chỉ là chuyện thẩm mỹ đơn thuần.
>>> Tìm hiểu thêm:Thiết Kế Kiến Trúc Mặt Đứng Có Ảnh Hưởng Gì Tới Chi Phí?
Sau hình khối và mặt đứng, 3 hạng mục cảnh quan, nước và cơ điện quyết định công trình có vận hành xanh thật sự hay không. Cả ba phụ thuộc ngược vào quyết định kiến trúc, nên càng đưa vào sớm thì càng ít phải sửa.
Cảnh quan trên cao là phần dễ thấy nhất của kiến trúc xanh, cũng là phần dễ phát sinh chi phí nhất. Một khu vườn trên mái khối đế cần kết cấu chịu thêm tải trọng đất ướt, lớp chống thấm nhiều tầng và đường thoát nước riêng.
Nếu vị trí bồn cây lớn không được thống nhất với kỹ sư kết cấu từ đầu, dự án phải gia cường sàn dầm. Cách còn lại là thu nhỏ khu vườn so với phối cảnh đã chào bán.
>>> Xem thêm:Thiết Kế Cảnh Quan Trên Mái Podium Là Gì?
Tài nguyên nước là hạng mục thường bị bỏ quên. Thu gom nước mưa để tưới cây nghe đơn giản, nhưng bể chứa cần chỗ đặt dưới hầm hoặc khối đế, cần cao độ để nước tự chảy về và cần đường ống riêng. Không giữ chỗ từ phương án sơ bộ, ý tưởng này thường bị gạch đi ở giai đoạn thiết kế kỹ thuật.
Cơ điện là nơi mọi quyết định trước đó quy thành con số. Tải lạnh của hệ điều hòa được tính chủ yếu từ nhiệt đi qua lớp vỏ, nên mặt đứng che nắng tốt cho phép chọn thiết bị công suất nhỏ hơn.
Quy chuẩn năng lượng mới còn mở phạm vi sang thang máy, thang cuốn và bổ sung phần kiểm soát hiệu quả năng lượng cho giai đoạn vận hành.
Vì vậy, hệ thống đo đếm điện tách theo từng khu nên được tính trước để ban quản lý có số liệu tiêu thụ khi vận hành, cùng lúc với việc chốt trần, shaft và lỗ mở ngay từ đầu để đường cáp và đồng hồ có chỗ đi.
Để kiến trúc xanh không dừng ở bản vẽ, ở buổi duyệt concept chủ đầu tư hoàn toàn có thể yêu cầu tư vấn trình sẵn nghiên cứu nắng gió của phương án, tỷ lệ kính từng mặt đứng đối chiếu với quy chuẩn, mục tiêu chứng nhận nếu có, cùng vị trí dành cho bể nước mưa và hệ thống đồng hồ đo điện.
Nếu chủ đầu tư muốn dự án kiến trúc xanh có thêm chứng nhận công trình xanh, mục tiêu chứng nhận nên chốt cùng lúc với concept. Các hệ thống này chấm điểm trên chính hướng công trình, tỷ lệ kính và hệ thống cơ điện, và việc tham gia là hoàn toàn tự nguyện.
Hệ thống EDGE, do Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) phát triển, yêu cầu công trình dự báo tiết kiệm tối thiểu 20% năng lượng, 20% nước và 20% năng lượng hàm chứa trong vật liệu so với một công trình chuẩn tại địa phương.
Trong khi đó, LOTUS là hệ thống đánh giá do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam phát triển từ năm 2010, được thiết kế riêng cho điều kiện khí hậu và thị trường Việt Nam.
Còn LEED do Hội đồng Công trình Xanh Hoa Kỳ (USGBC) phát triển, là cái tên thường được khách thuê văn phòng quốc tế nhắc tới.
Lựa chọn hệ thống nên đi theo đối tượng khách hàng mục tiêu. Tòa văn phòng nhắm tới doanh nghiệp đa quốc gia có lý do xác đáng để chọn LEED. Với dự án nhà ở cần một chứng nhận rõ ràng và dễ giải thích với người mua, EDGE hoặc LOTUS có thể phù hợp hơn.
Dự án chưa cần chứng nhận vẫn áp dụng trọn vẹn nguyên tắc kiến trúc xanh và đáp ứng đủ quy chuẩn năng lượng.
Điều cần tránh là đuổi theo chứng nhận khi hồ sơ đã gần xong. Vì EDGE xét từ giai đoạn thiết kế sơ bộ, mục tiêu đặt muộn thường không còn khớp với bản vẽ sẵn có.
Muốn đạt ngưỡng lúc đó, dự án thường chỉ còn cách thay loại kính đắt hơn, bổ sung thiết bị hoặc lắp thêm pin mặt trời.
Các quyết định của kiến trúc xanh hay rơi rụng ở chỗ giao nhau giữa các bộ môn, khi mỗi đơn vị chỉ nhìn phần việc riêng của mình. Là tổng thầu thiết kế, Song Anh giữ vững giải pháp bằng cách đưa kiến trúc, kết cấu, cơ điện MEP và cảnh quan vào cùng một bộ hồ sơ, cùng một nhịp phối hợp.
Cách tiếp cận này thể hiện rõ nét trong đồ án Song Anh gửi cuộc thi GENESIS GREEN LIVING CHALLENGE 2026: URBAN PULSE, đạt Giải Ba cùng Giải thưởng Ý tưởng Sáng tạo. Đồ án nhà ở xã hội này đi từ triết lý thiết kế vị nhân sinh, đưa không gian xanh vào đời sống thường ngày của cư dân đô thị.
>>> Xem thêm: Song Anh nâng tầm nhà ở xã hội tại Việt Nam
Phương án được nghiên cứu đồng bộ từ kiến trúc, kết cấu, cơ điện, hạ tầng kỹ thuật tới vận hành. Dù là đồ án thi ý tưởng, nó khẳng định câu hỏi xanh phải được giải quyết từ phương án chứ không phải bổ sung chắp vá khi hồ sơ đã gần xong.
Nhiệm vụ của đơn vị triển khai là giữ trọn tinh thần concept trong khi đưa lớp vỏ bao che, hệ kỹ thuật và các giải pháp kiến trúc xanh về đúng quy chuẩn cùng suất đầu tư trong nước.
Nhờ áp dụng phối hợp đa bộ môn trên cùng một hồ sơ, mỗi thay đổi ở mặt đứng có thể được kiểm tra sớm tác động lên tải lạnh và kết cấu.
Chủ đầu tư đang ở giai đoạn phương án có thể trao đổi với đội ngũ tư vấn thiết kế kiến trúc của Song Anh để rà soát lại phương án theo định hướng kiến trúc xanh, ngay lúc mỗi điều chỉnh kỹ thuật vẫn còn ít tốn kém nhất.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
Toà nhà Park IX - số 08 Phan Đình Giót, Phường Tân Sơn Hoà, TP.HCM
Hotline: 0969 865 728
Email: tnc@sa-corp.vn
