Quy trình thiết kế là chuỗi bước chuyển một ý tưởng công trình thành bộ hồ sơ đủ để thi công, đi từ bản vẽ sơ khai đến bản vẽ thi công hoàn chỉnh.
Bài viết dưới đây sẽ đi qua từng bước theo Luật Xây dựng để giải thích vì sao trình tự này quyết định chi phí, và cách chủ đầu tư kiểm soát chất lượng hồ sơ qua mỗi giai đoạn.
Quy trình thiết kế xây dựng là chuỗi bước công việc nối tiếp nhau, chuyển ý tưởng phác thảo ban đầu của công trình thành bộ hồ sơ kỹ thuật đủ chi tiết để nhà thầu thi công ngoài thực địa.
Theo khung pháp luật xây dựng, quy trình này gồm thiết kế sơ bộ, thiết kế cơ sở và các bước thiết kế triển khai sau khi dự án được phê duyệt (gồm thiết kế kỹ thuật và thiết kế bản vẽ thi công). Đặc điểm cốt lõi trong quy trình thiết kế là mức chi tiết kỹ thuật tăng dần qua từng giai đoạn.
Bản vẽ sơ khai ở bước đầu chỉ dừng ở ý tưởng tổ chức không gian và công năng tổng thể, còn bộ hồ sơ bản vẽ thi công hoàn chỉnh ở bước cuối phải thể hiện chi tiết kích thước cấu tạo, chủng loại vật liệu và chỉ dẫn kỹ thuật để làm căn cứ thi công.
Bộ hồ sơ hoàn chỉnh cần đảm bảo sản phẩm của quy trình thiết kế không chỉ là tập bản vẽ kiến trúc, kết cấu, cơ điện, mà còn gồm thuyết minh thiết kế, báo cáo khảo sát xây dựng, bảng dự toán và chỉ dẫn kỹ thuật đi kèm.
Hồ sơ hoản chỉnh chính là bộ dữ liệu kỹ thuật đồng bộ để phục vụ cho quá trình đấu thầu, thi công và đối chiếu nghiệm thu công trình.
Trình tự các bước trong quy trình thiết kế quyết định chi phí vì mỗi bước khóa một nhóm quyết định kỹ thuật làm ràng buộc cho bước sau.
Khi một phương án đã chốt ở thiết kế cơ sở, các bước chi tiết phía sau phải xây trên nền đó; nếu phương án khung ban đầu sai, việc hiệu chỉnh kéo theo cả chuỗi hồ sơ bản vẽ liên quan.
Lấy hệ kết cấu chịu lực làm ví dụ. Giải pháp kết cấu (hệ khung cột, dầm sàn chuyển, vách cứng) chốt ở thiết kế cơ sở sẽ định hình lưới trục, chiều cao dầm và không gian trần kỹ thuật cho toàn công trình.
Nếu phương án này chưa tính đủ không gian đi ống gió cơ điện MEP kích thước lớn, đến bước thiết kế kỹ thuật hay bản vẽ thi công, kiến trúc và MEP buộc phải bẻ tuyến hoặc đục kết cấu để thỏa hiệp.
Cùng một lỗi, phát hiện ở thiết kế cơ sở chỉ tốn vài giờ hiệu chỉnh trên mô hình; nhưng lọt ra công trường thì đã thành khối bê tông cốt thép đổ xong buộc phải đập bỏ.
Mọi phát sinh ngoài dự toán tại công trường đều là hệ quả cuối của những sai sót thiết kế chưa được nhận diện từ sớm. Đó là giá trị thực của một quy trình thiết kế đồng bộ: giúp chủ đầu tư kiểm soát chi phí phần thô, hạn chế rủi ro đập phá và phát hiện lỗi khi việc sửa còn nằm trên bản vẽ.
Quy trình thiết kế một tòa nhà cao tầng tiêu chuẩn tại Song Anh sẽ đi qua 4 giai đoạn nối tiếp nhau, mỗi giai đoạn nâng cao độ chi tiết và thu hẹp dần khoảng sai số kỹ thuật cho bước sau.
Bảng dưới đây tóm tắt các sản phẩm chính và vai trò của mỗi bước thiết kế, kèm theo thuật ngữ tương đương theo thông lệ quản lý dự án quốc tế để chủ đầu tư dễ dàng đối chiếu:
| Bước thiết kế | Sản phẩm chính | Vai trò | Tương đương quốc tế |
|---|---|---|---|
| 1. Thiết kế sơ bộ, ý tưởng | Phương án tổng thể, phối cảnh, dây chuyền công năng | Định hướng ý tưởng, so sánh phương án | Concept |
| 2. Thiết kế cơ sở | Phương án kiến trúc, kết cấu, hệ thống chính | Cơ sở xin chủ trương, thẩm định | Schematic Design |
| 3. Thiết kế kỹ thuật | Kích thước, cấu kiện, vật liệu cụ thể | Cơ sở đấu thầu, kiểm soát kỹ thuật | Design Development / FEED |
| 4. Thiết kế bản vẽ thi công | Bản vẽ chi tiết, dự toán, chỉ dẫn kỹ thuật | Hồ sơ để thi công, nghiệm thu | Construction Documents |
4 giai đoạn trong bảng được phân tích lần lượt dưới đây, theo đúng thứ tự chúng diễn ra trong một dự án.
Thiết kế sơ bộ là giai đoạn phác thảo ý tưởng kiến trúc và so sánh các phương án tổ chức không gian tổng thể, trước khi chủ đầu tư quyết định đầu tư chi tiết.
Ở bước khởi đầu này của quy trình thiết kế, bản vẽ còn ở dạng sơ đồ hình khối, mặt bằng công năng tổng quát, phối cảnh ngoại thất và định hướng vật liệu chính. Mục tiêu là giúp chủ đầu tư chọn được một hướng đi đủ tốt để phát triển tiếp, chưa dùng để tổ chức thi công.
Đây cũng là giai đoạn ít tốn kém nhất để thử và loại phương án: một điều chỉnh lớn về hình khối hay công năng nếu quyết ở bước này gần như không phát sinh chi phí sửa bản vẽ, trong khi cùng thay đổi đó ở các giai đoạn sau sẽ kéo theo cả hệ thống hồ sơ bản vẽ đã triển khai.
Thiết kế cơ sở là bước khóa cứng các giải pháp kiến trúc, kết cấu chịu lực và hệ thống cơ điện chính của công trình, làm cơ sở pháp lý để chủ đầu tư thực hiện thủ tục xin chủ trương đầu tư và trình cơ quan chức năng thẩm định.
Thiết kế cơ sở là thành phần bắt buộc nằm trong Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng dự án, chốt các thông số khung kỹ thuật: giải pháp móng, hệ lưới trục cột kết cấu, phương án giao thông trục đứng (thang máy) và phân vùng hệ thống cơ điện MEP.
Do đây là bước khóa nhiều quyết định nền, chất lượng thiết kế cơ sở trong quy trình thiết kế chi phối trực tiếp đến độ an toàn và tính kinh tế của các giai đoạn triển khai phía sau.
Một bản thiết kế cơ sở được tính toán kỹ, cân nhắc đủ sự phối hợp đa ngành sẽ giúp chủ đầu tư giảm đáng kể các xung đột kỹ thuật phát sinh muộn.
Thiết kế kỹ thuật là bước cụ thể hóa các giải pháp khung của thiết kế cơ sở thành các thông số kích thước cấu kiện, chi tiết liên kết nút và chủng loại vật liệu rõ ràng, làm căn cứ pháp lý để lập hồ sơ mời thầu và kiểm soát kỹ thuật.
Ở giai đoạn này của quy trình thiết kế, hệ kết cấu chịu lực được tính toán nội lực chi tiết, hệ thống đường ống cơ điện MEP được phân tuyến không gian rõ ràng, và các bộ môn thiết kế bắt đầu thực hiện công tác khớp nối kỹ thuật tại các vị trí giao cắt cụ thể.
Thiết kế kỹ thuật là bước triển khai chi tiết sau thiết kế cơ sở, thường áp dụng cho công trình quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật và điều kiện thi công phức tạp.
Đối với dự án nhà cao tầng có mật độ kỹ thuật dày đặc, đây là giai đoạn quy trình thiết kế phối hợp liên ngành phát huy giá trị rõ nhất, nhằm phát hiện và xử lý sớm các va chạm hình học.
Thiết kế bản vẽ thi công là bước hoàn thiện cuối cùng của quy trình thiết kế, xuất bản bộ hồ sơ kỹ thuật chi tiết nhất để nhà thầu triển khai xây dựng ngoài công trường, đi kèm bảng dự toán chi phí chi tiết và tài liệu chỉ dẫn kỹ thuật thi công.
Đây chính là sản phẩm "hồ sơ hoàn chỉnh" mà toàn bộ chuỗi thiết kế hướng tới: từng liên kết thép, từng chi tiết chống thấm dầm sàn, từng thông số kỹ thuật thiết bị cơ điện đều được thể hiện đầy đủ để làm căn cứ thi công và đối chiếu nghiệm thu hoàn thành.
Chủ đầu tư cần phân biệt rõ ràng bản vẽ thi công do đơn vị tư vấn thiết kế lập trong quy trình thiết kế xây dựng với bản vẽ biện pháp thi công (hay shop drawing) do nhà thầu lập trước khi thi công ngoài hiện trường.
Bản vẽ shop drawing mô tả chi tiết phương thức thợ xây dựng lắp đặt thiết bị tại hiện trường công trường, do tư vấn giám sát kiểm tra phê duyệt và không thuộc phạm vi hồ sơ thiết kế xây dựng chính thức theo luật định.
Việc hiểu rõ ranh giới này giúp chủ đầu tư phân định chính xác phạm vi trách nhiệm của nhà thầu và tư vấn thiết kế.
Số lượng bước triển khai trong quy trình thiết kế phụ thuộc trực tiếp vào quy mô xây dựng, cấp công trình và độ phức tạp kỹ thuật của dự án, thẩm quyền lựa chọn số bước thiết kế thuộc về người quyết định đầu tư khi tiến hành phê duyệt dự án.
Luật Xây dựng quy định 3 hình thức tổ chức thiết kế chính:
Do đặc thù chịu tải ngang lớn và hệ thống cơ điện MEP đan xen dày đặc, các dự án tòa nhà cao tầng thường chọn quy trình thiết kế hai bước hoặc ba bước.
Bước thiết kế kỹ thuật chỉ tách riêng khi công trình có độ phức tạp kết cấu và yêu cầu kiểm soát kỹ thuật cao trước khi chuyển sang bản vẽ thi công chi tiết.
Về hành lang pháp lý, chủ đầu tư cần lưu ý một thay đổi lớn có hiệu lực gần đây: từ ngày 01/7/2026, hoạt động đầu tư xây dựng áp dụng theo Luật Xây dựng 2025 (số 135/2025/QH15), thay cho Luật Xây dựng 2014, cùng nghị định hướng dẫn Nghị định 217/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động xây dựng (kế thừa và thay cho chuỗi Nghị định 15/2021 rồi 175/2024/NĐ-CP trước đó).
Một điểm đáng chú ý là luật mới đã bỏ thủ tục thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở của cơ quan nhà nước, chuyển trách nhiệm kiểm soát thiết kế sau khi dự án được phê duyệt về cho chủ đầu tư.
Vì khung pháp lý vừa thay đổi, chủ đầu tư nên đối chiếu hồ sơ với văn bản hiện hành và tham vấn đơn vị tư vấn khi triển khai.
Chất lượng hồ sơ bàn giao qua mỗi giai đoạn của quy trình thiết kế phụ thuộc phần lớn vào cách kiểm soát nội bộ của đơn vị tư vấn bởi pháp luật mới chỉ quy định danh mục hồ sơ cần có ở mỗi bước mà chưa thiết lập một thước đo chi tiết như LOD (Level of Development) cho mức độ thể hiện chi tiết của bản vẽ.
Hệ quả là cùng một tên bước thiết kế, chất lượng hồ sơ giữa các đơn vị tư vấn có thể chênh lệch rất lớn.
Để khỏa lấp khoảng trống quản lý này, việc thiết lập quy trình phối hợp liên ngành và QA/QC hồ sơ độc lập là yêu cầu bắt buộc đối với chủ đầu tư.
Khi các bộ môn kiến trúc, kết cấu và MEP cùng được thực hiện trên một mô hình Revit đồng bộ và kết nối chung một gốc tọa độ trắc địa, các lỗi va chạm hình học sẽ được nhận diện trực quan và giải quyết dứt điểm ngay từ khi còn nằm trên bản vẽ thiết kế cơ sở.
Việc lệch tọa độ hay sai cao độ tầng sẽ vô hiệu hóa hoàn toàn chức năng kiểm tra va chạm tự động, do đó việc quản trị dữ liệu nhất quán ngay từ đầu có vai trò quan trọng ngang với năng lực chuyên môn của kỹ sư.
Nền tảng phù hợp để triển khai kiểm soát chất lượng thường là quy trình BIM. Chủ đầu tư cần hiểu đúng bản chất: BIM là một hệ phương pháp cộng tác và quản lý dữ liệu số thống nhất, không chỉ là việc dựng phối cảnh 3D.
Các phần mềm như Revit hay Navisworks hỗ trợ kỹ sư dựng mô hình và rà quét va chạm tự động; nhưng quyết định bẻ tuyến ống hay đổi chiều cao dầm sau cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực chuyên môn của kỹ sư kết cấu.
Đây cũng là cách đội ngũ Song Anh triển khai quy trình tư vấn thiết kế từ giai đoạn phác thảo ý tưởng, kiến trúc, kết cấu và cơ điện MEP được điều phối qua từng bước của quy trình thiết kế đồng bộ theo quy trình triển khai BIM trong dự án cao tầng.
Đây là quy trình hỗ trợ thống nhất tọa độ trắc địa và cao độ sàn dầm, kèm theo bước QA - QC độc lập rà soát chéo hồ sơ trước khi phát hành bản vẽ thi công.
Việc kiểm soát chặt quy trình thiết kế giúp chủ đầu tư kiểm soát thiết kế và quản lý dự án sát sao hơn, để bộ hồ sơ bàn giao ra công trường thành đầu vào chắc chắn cho thi công an toàn, kinh tế.
Bản vẽ sơ khai ở bước thiết kế sơ bộ (Concept) mới dừng ở mức phác thảo ý tưởng không gian, phối cảnh kiến trúc và bố trí dây chuyền công năng tổng quát để chủ đầu tư so sánh lựa chọn hướng phát triển dự án.
Thiết kế cơ sở (Schematic) đi sâu vào việc định hình giải pháp kết cấu chịu lực, lưới cột dầm và phân vùng hệ thống cơ điện chính, làm căn cứ pháp lý để lập Báo cáo nghiên cứu khả thi trình cơ quan chức năng thẩm định.
Theo quy định pháp luật xây dựng hiện hành, một bộ hồ sơ thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở hoàn chỉnh bắt buộc phải bao gồm đầy đủ các thành phần tài liệu thống nhất dưới đây:
Không. Bản vẽ thi công (Construction Documents) do đơn vị tư vấn thiết kế lập trong quy trình thiết kế xây dựng để làm căn cứ pháp lý thi công và nghiệm thu.
Bản vẽ shop drawing (bản vẽ chi tiết biện pháp thi công) do nhà thầu thi công xây dựng thiết lập dựa trên bản vẽ thi công của thiết kế để cụ thể hóa phương thức công nhân lắp đặt thiết bị ngoài hiện trường công trường.
——————————————
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)
.png)
Toà nhà Gia Định - 566 Quốc Lộ 13, Phường Hiệp Bình, (Thủ Đức) TP.HCM
Hotline: 0962 860 220
.png)
Email: songanh.cm1@gmail.com
.png)
Website: sa-corp.vn
