BIM: Hệ Sinh Thái Thiết Kế Và Triển Khai Thực Tế

BIM không chỉ là mô hình 3D hay một phần mềm thiết kế. Trong dự án cao tầng, BIM là cách tổ chức dữ liệu để kiến trúc, kết cấu và MEP phối hợp từ sớm. Giá trị thật của BIM nằm ở khả năng phát hiện xung đột, kiểm soát cao độ, khối lượng và rủi ro thi công trước khi hồ sơ đi ra công trường.

BIM Là Gì Nếu Nhìn Từ Một Dự Án Thực Tế?

BIM là viết tắt của Building Information Modeling. Nhưng nếu chỉ dịch là “mô hình thông tin công trình”, người đọc rất dễ hiểu BIM như một mô hình 3D nâng cấp. 

Tại Song Anh, BIM được xem như “một hệ sinh thái” - quy trình làm việc giữa các bộ môn. Trong mô hình BIM, mỗi cấu kiện đều có dữ liệu đi kèm: kích thước, vật liệu, cao độ, vị trí, khối lượng và mối liên hệ với các bộ môn khác.

Một bức tường trong BIM không chỉ là hình khối. Nó có độ dày, vật liệu, cao độ và liên kết với sàn, trần, cửa, hệ kỹ thuật xung quanh.

Một tuyến ống MEP cũng không chỉ là đường ống 3D. Nó có kích thước, cao độ, tuyến đi và có thể được kiểm tra xem có vướng dầm, trần hay lỗ mở kết cấu không. Nói đơn giản: 3D giúp nhìn thấy công trình. BIM giúp kiểm soát công trình bằng dữ liệu.

Vì Sao Nhiều Người Nhầm Lẫn BIM Là Phần Mềm Tạo Mô Hình 3D?

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất — và cũng dễ hiểu tại sao. Khi một đơn vị thiết kế trình bày mô hình thiết kế, thứ dễ gây ấn tượng nhất chính là mô hình không gian 3D. Chủ đầu tư nhìn thấy tòa nhà hiện lên rõ ràng, đẹp mắt và gọi đó là BIM.

Nhưng một mô hình 3D đẹp chưa thể được xem là triển khai BIM. Nếu model chỉ dùng để trình bày, không có dữ liệu đáng tin, không có LOD, không kiểm tra xung đột và không phục vụ phối hợp bộ môn, thì giá trị của BIM gần như chưa xuất hiện.

Việc triển khai BIM sẽ giúp chủ đầu tư có thể trả lời được những câu hỏi thực tế hơn:

• Cấu kiện này nằm ở cao độ nào?
• Có va chạm với MEP không?
• Lỗ mở đã khớp với kết cấu chưa?
• Trần kỹ thuật có đủ thông thủy không?
• Khối lượng xuất từ model có đủ tin cậy không?

Vì vậy, BIM không nên được hiểu là “làm 3D”. BIM là cách kiểm soát thiết kế thông qua mô hình, dữ liệu và quy trình phối hợp.

BIM Khác Revit, CAD Và ETABS Như Thế Nào?

Một câu hỏi rất hay gặp, và thường bị trả lời sai. Phần lớn nhầm lẫn đến từ việc đồng nhất công cụ với hệ sinh thái. Hiểu đúng vai trò của từng thứ sẽ giúp đánh giá chính xác hơn năng lực của một đơn vị thiết kế.

Revit Là Công Cụ Trong BIM

Revit là phần mềm dựng mô hình và quản lý dữ liệu thiết kế — một trong những công cụ quan trọng nhất khi triển khai BIM. Nhưng dùng Revit không có nghĩa là đang triển khai BIM. 

Revit chỉ có giá trị khi được sử dụng trong một quy trình phối hợp bộ môn thực sự, với dữ liệu được kiểm soát và đội ngũ hiểu cách xử lý vấn đề sau khi model chỉ ra xung đột.

CAD Là Bản Vẽ, BIM Là Dữ Liệu Và Quy Trình

AutoCAD là công cụ bản vẽ 2D truyền thống — vẫn có vai trò trong triển khai kỹ thuật, nhưng không mang dữ liệu theo cách BIM làm. Một bản CAD đẹp không nói được tường đó dày bao nhiêu, vật liệu gì, cao độ bao nhiêu, kết nối với cấu kiện nào. BIM nói được.

ETABS Phục Vụ Tính Toán Kết Cấu

ETABS là phần mềm phân tích và tính toán kết cấu — dùng để kiểm tra tải trọng, độ bền, chuyển vị. SAFE dùng tương tự cho sàn và móng.  Đây là công cụ chuyên biệt, không phải công cụ dựng BIM, và không thay thế được vai trò của Revit trong phối hợp đa bộ môn.

Các phần mềm này chỉ có giá trị thực sự khi được đặt đúng vai trò trong một quy trình thống nhất — đó chính xác là ý nghĩa của BIM.

BIM Giúp Gì Trong Thiết Kế Nhà Cao Tầng?

Nhà cao tầng là môi trường mà xung đột kỹ thuật hầu như không thể tránh nếu các bộ môn làm việc rời rạc. Hành lang hẹp, trần kỹ thuật thấp, tầng hầm phức tạp, hệ MEP dày đặc — tất cả cộng lại tạo ra hàng chục điểm có thể va chạm giữa kết cấu và kỹ thuật.

Khi các bộ môn được combine trong cùng môi trường BIM, vấn đề hiện ra trên model trước — không phải trên công trường.

>>> Tìm hiểu thêm:Mô Hình BIM: Kiểm Soát Thiết Kế Từ Giai Đoạn Đầu

BIM Giúp Kiểm Soát Xung Đột Giữa Kết Cấu Và MEP

Đây là loại xung đột phổ biến nhất trong nhà cao tầng. Ống gió vướng dầm, tuyến ống nước cắt ngang không gian kỹ thuật, máng cáp điện chồng lên tuyến PCCC — những va chạm này trông nhỏ trên bản vẽ 2D, nhưng khi ra đến công trường sẽ buộc phải đập hoặc đổi tuyến.

Phát hiện clash trên model mất vài giờ để xử lý. Nếu phát hiện ngoài công trường, câu chuyện không còn là chỉnh bản vẽ. Khi đó có thể phải đục sửa, gia cường, đổi tuyến, chậm tiến độ và phát sinh chi phí.

BIM Giúp Kiểm Soát Cao Độ, Thông Thủy Và Trần Kỹ Thuật

Trong nhà cao tầng, một sai lệch nhỏ về cao độ có thể khiến trần kỹ thuật không đạt thông thủy yêu cầu. Hành lang trở nên bức bí, phòng kỹ thuật thiếu không gian bảo trì, thang máy hàng hóa không qua được.

Cao độ thông thủy, kích thước hệ MEP và vị trí dầm cần được chốt sớm và kiểm tra phối hợp trên model trước khi bất kỳ bộ môn nào hoàn thiện hồ sơ. 

Quan trọng hơn, nếu hệ tọa độ không thống nhất giữa các bộ môn, model nhìn đúng nhưng thực tế sẽ không dùng được.

BIM Giúp Kiểm Soát Lỗ Mở, Shaft Và Không Gian Kỹ Thuật

Lỗ mở qua sàn, sleeve xuyên dầm, vị trí shaft kỹ thuật những thứ tưởng nhỏ nhưng ảnh hưởng đồng thời đến kết cấu, kiến trúc và MEP. Nếu không phối hợp từ sớm, kết cấu sẽ đổ xong mà lỗ mở chưa có, và việc đục thêm sau đó sẽ làm yếu cấu kiện và phát sinh chi phí không kiểm soát được.

BIM Có Giúp Kiểm Soát Chi Phí Thiết Kế Không?

Có, nhưng không phải theo cách “dùng BIM là thiết kế rẻ hơn”. Việc triển khai BIM đúng cách thường cần nhiều công sức hơn ở giai đoạn đầu. Đội thiết kế phải dựng model, nhập dữ liệu, kiểm soát LOD và phối hợp bộ môn kỹ hơn.

Nhưng đổi lại, BIM giúp giảm những khoản phát sinh không đáng có ở phía sau. BIM hỗ trợ kiểm soát chi phí bằng cách:

• Giảm xung đột trước khi thi công
• Hạn chế đập sửa ngoài công trường
• Giảm số lần chỉnh hồ sơ do thiếu phối hợp
• Hỗ trợ bóc tách khối lượng khi model đủ dữ liệu
• Cung cấp cơ sở tốt hơn cho dự toán và đấu thầu

Tuy nhiên, cần nói đúng: BIM không tự động cho ra khối lượng chính xác tuyệt đối. Độ tin cậy của số liệu phụ thuộc vào chất lượng model, LOD, cách khai báo cấu kiện và năng lực người dựng model.

BIM 3D, 4D, 5D Có Ý Nghĩa Gì?

Các khái niệm 3D, 4D, 5D thường khiến người mới tìm hiểu BIM thấy rối. Có thể hiểu đơn giản như sau:

• 3D: Mô hình không gian kèm dữ liệu thiết kế — dùng cho phối hợp bộ môn, xuất bản vẽ, kiểm tra xung đột
• 4D: Gắn model với tiến độ thi công — có thể mô phỏng thứ tự và thời gian xây dựng từng phần
• 5D: Gắn model với khối lượng và chi phí — hỗ trợ dự toán, đấu thầu, kiểm soát vật tư

Trong thực tế triển khai, phần lớn dự án tập trung ở 3D — phối hợp bộ môn và kiểm soát xung đột. Đây cũng là nơi tạo ra giá trị lớn nhất và rõ ràng nhất cho giai đoạn thiết kế.

Khi Nào Dự Án Nên Triển Khai BIM Từ Sớm?

BIM phát huy giá trị nhất khi được đưa vào từ giai đoạn thiết kế cơ sở trước khi hồ sơ được phê duyệt và trước khi bất kỳ chi phí xây dựng nào được cam kết. 

Triển khai muộn đồng nghĩa với việc nhiều quyết định thiết kế đã bị chốt mà không được kiểm tra phối hợp. Các dự án nên ưu tiên BIM từ đầu gồm:

• Nhà cao tầng, chung cư, văn phòng, khách sạn từ 10 tầng trở lên
• Khu phức hợp có nhiều chức năng chồng lớp
• Công trình có tầng hầm — nơi hệ MEP, kết cấu và cao độ giao nhau dày đặc nhất
• Dự án có yêu cầu kiểm soát chi phí và tiến độ chặt
• Bất kỳ công trình nào mà hệ MEP phức tạp hoặc không gian kỹ thuật bị hạn chế

Song Anh Ứng Dụng BIM Như Thế Nào Trong Thiết Kế Cao Tầng?

Tại Song Anh, chúng tôi không xem BIM là thuật ngữ để ghi trong hồ sơ năng lực. công cụ trình bày mô hình 3D mà BIM là nơi kiến trúc, kết cấu và MEP được phối hợp trên cùng một hệ dữ liệu. 

Triển khai BIM là cách kiểm soát thiết kế bằng dữ liệu và giá trị thực của nó chỉ xuất hiện khi quy trình phối hợp được thực hiện nghiêm túc, từ sớm, bởi đội ngũ hiểu cả thiết kế lẫn thi công.

Trong một dự án thiết kế công trình cao tầng, nếu kiến trúc làm trước, kết cấu vào sau, MEP xử lý cuối cùng, xung đột rất dễ xuất hiện ở giai đoạn hồ sơ gần hoàn thiện hoặc ngoài công trường.

Tổng thầu thiết kế Song Anh định hướng combine ba bộ môn trong cùng một hệ thống làm việc để kiểm soát thiết kế tốt hơn. 

Với nhà cao tầng, triển khai BIM đúng nghĩa giúp giảm xung đột kỹ thuật, hạn chế phát sinh chi phí và đưa ra hồ sơ đủ rõ để công trường không phải tự xử lý những gì lẽ ra đã có trong bản vẽ.

Nếu bạn đang phát triển dự án cao tầng và cần kiểm soát thiết kế ngay từ giai đoạn đầu, việc làm việc với một tổng thầu thiết kế có năng lực BIM thực chiến như Song Anh sẽ hỗ trợ chủ đầu tư có được thiết kế đồng bộ và tối ưu nhất cho dự án quy mô lớn.

—————————————— 

CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SONG ANH (SA)

Toà nhà Gia Định - 566 Quốc Lộ 13, Phường Hiệp Bình, (Thủ Đức) TP.HCM

Hotline: 0962 860 220

Email: songanh.cm1@gmail.com

Website: sa-corp.vn